غريغوريوس الملطي ( ابن العبري ) ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
247
مختصر تاريخ الدول ( تاريخ مختصر الدول ) ( فارسى )
به نيكوترين دقتى مىساخت . شرف الدوله رصد خانهاى در جانب بستان دار الملك بساخت و به رصد كواكب هفتگانه پرداخت و در آن برويجن كوهى متكى شد و او رصد كرد و صورت رصد خود را به شكل دو مختصر بنوشت . از كسانى كه در آن دو مختصر نگريستند و با خط خود نزول شمس را در دو برج تصحيح كردند يكى احمد بن محمد منطقى صاغانى بود . احمد بن محمد در سال 379 در بغداد درگذشت . اما ابو سهل ويجن كوهى پسر وشم ، به هندسه و علم و هيئت نيز نيك آگاه بود . و در اين دو سرآمد همگان بود . رصد او براى حلول شمس به برجهاى سرطان و ميزان در سال 1299 اسكندرى انجام گرفت . از جمله دانشمندانى كه در اين دو رصد حضور داشتند ابراهيم بن هلال بن ابراهيم بن زهرون صابى صاحب رسائل بود . اصل نياكان او از حران بودند . او در بغداد پرورش يافت و در آنجا ادب آموخت . در دو صناعت نظم و نثر اهل بلاغت بود و در علم رياضى ، بويژه در هندسه و هيئت چيره دست . او را در اين علم مصنفاتى است و رسالههايش را در مجموعهاى گردآوردهاند . او در خدمت ملوك آل بويه در عراق بود . روزگارش بر يك سان نبود ، گاه مقرب درگاه بود و گاه راندهء درگاه ، گاه در بند بود و گاه آزاد . در سال 384 از دنيا برفت . ابو حيان توحيدى گويد : صمصام الدولهء وزير ، پسر عضد الدوله ، در حدود سال 373 دربارهء زيد بن رفاعه از من سؤال كرد و گفت : پيوسته از زيد بن رفاعه چيزهايى مىشنوم كه مرا به شك مىاندازد ، مىگويند مذهبى آورده است كه تاكنون معهود نبوده است . مرا خبر دادهاند كه تو را با او آميزش و مجالست بوده است و بسيار نزد او بودهاى و كسى كه مدتى دراز با كسى همنشين باشد مىتواند به مكنونات انديشهء او پى ببرد . گفتم : اى وزير او را ذكايى غالب و ذهنى وقّاد است . گفت : پس با اين وصف مذهبش چيست ؟ گفتم به مذهبى نسبت ندارد ولى مدتى دراز در بصره درنگ داشته و در آنجا جماعتى از اهل علوم گوناگون را ديده است و با آنان مصاحبت كرده و خدمت آورده . اينان گروهى هستند كه با يك ديگر نيك الفت و معاشرت دارند و ميانشان صفا و صداقت برقرار و اجتماعشان به قدس و طهارت و نيكخواهى موصوف است . براى خود عقيدهاى وضع كردهاند و پندارند به راه